Thứ Hai, 9 tháng 3, 2015

ĐẤT SÉT VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN THẦN THOẠI VỀ NGUỒN GỐC LOÀI NGƯỜI




tRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOAHOCJ XÃ HỌI NHÂN VĂN TPHCM
ĐẤT SÉT VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN THẦN THOẠI VỀ NGUỒN GỐC LOÀI NGƯỜI
NHÂN HỌC NGHỆ THUẬT BIỂU TƯỢNG

NGUYỄN HỌC TỰ MINH
12/20/2013












I.                   Lý do chọn đề tài.
Tại sao ta vẫn đang đọc thần thoại dù rất nhiều trong số những câu chuyện này đã xảy ra tới hơn 3000 năm trước? …Sao chúng ta rất nên đọc thần thoại cùng học sinh của mình? Bạn muốn sự lãng mạng sắc nét cho các độc giả ‘mới lớn’ của mình? …Bạn muốn sự phiêu lưu cho các độc giả cứng đầu?  …Thì thần thoại đáp ứng hết tất cả những cái đó. “[1]
…
 “Một trong những điều vinh dự là con người không sinh ra chỉ để gieo trồng dệt vải và sản xuất ra tất cả các phương tiện khác để nuôi sống bản thân và tiếp tục sinh sản ra những kẻ gieo trồng dệt vải khác sau mình… Sau khi đã sản xuất ra lương thực và vải vóc, con người giải trí với trò chơi, hay vẽ vài bức tranh hoặc đặt ra những câu hỏi không có câu trả lời về vũ trụ. Và cứ thế con người vui sướng… “. [2]
Thường thì, đáp án của một câu hỏi lớn vẫn là không-lời-đáp hoặc rất-nhiều-lời-đáp. Giống như những kẻ một mình du lịch khi mỗi lần đi qua một nơi, và sơm muộn gì, cũng lại  khoác baloo và đi , hành trang nặng thêm một câu hỏi lớn không lời giải.  Bất chấp việc chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, khoa học phát triển, hội nhập toàn cầu, và gia tăng xu hướng mở
“ Chúa sáng tạo ra con người đầu tiên theo hình ảnh của ngài? Hay ngược lại? Tạo ra Ngài theo hình ảnh của chúng ta ? ”
Cuối cùng , chúng ta từ đâu tới ?








I-                  ĐẤT SÉT VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN THẦN THOẠI VỀ NGUỒN GỐC LOÀI NGƯỜI.
Trong những câu chuyện thần thoại về nguồn gốc loài người, , ở nhiều nơi, trong những thời đại khác nhau. Từ Babylone [1500BC],  Hy Lạp[3]  [800BC] , Kinh Thánh [500 BC], Ai-Cập,[ 323-30BC]… hình tượng đất sét đều được đề cập tới.
Khi lý tưởng và nhiệm vụ của những nhà truyền giáo và khách du lịch còn mờ nhạt. Cách chuyển tải thông tin còn vô cùng hạn chế. Tại sao những không gian địa lý cách nhau hàng nghìn dặm, mang trong mình những nền văn hóa khác nhau lại cùng chung một ý tưởng ?
“Ngài James George Frazer, , công nhận là vẫn còn có khả năng, vị lão thành của ngành nhân học, bỏ 50 năm trong thư viện đại học Cambridge , tiêu hủy thông qua các bản báo cáo viết tay của các nhà truyền giáo và khách du lịch trong quá khứ để tích lũy một bộ sưu tập sự kiện liên quan đến thói quen, dân gian và truyền thống của loài người. Cuốn Folklore in the Old Testament của ông đã là một phần nhỏ trong toàn bộ cống hiến của ông, và được xuất bản thành 3 tập bìa cứng năm 1918. Chương I quyển I đưa ra khoảng 66 truyền thuyết từ khắp nơi trên thế giới về nguồn gốc loài người. . Mỗi tài liệu đều đầy đủ và đáng tin cậy …Truyền thuyết của nguồn gốc loài người rơi vào hai loại: loại đầu tiên gồm 37 mục nói về việc con người được sáng tạo từ đất sét. Loại thứ hai gồm 29 truyền thuyết kể con người  có nguồn gốc qua những hình thái khác nhau, từ động vật bậc thấp hơn cho đến thậm chí cả thực vật
File:Creation Prometheus Louvre Ma445.jpgBắt đầu từ truyền thuyết Do-Thái, như đã ghi trong Thánh Kinh[4], Frazer chỉ ra rằng từ chỉ mặt đất, Adamah, là giống cái , lại được dùng chỉ một người đàn ông, Adam, trong khi từ chỉ màu đỏ là Adom ( t.29 ) Khi chúng ta tìm được Motta, một bộ lạc nằm ở đảo Banks( Melanesia ) nói về thần của họ, Quat, nặn ra người đầu tiên từ đất sét đỏ. ( t.12) hoặc Korkus , bộ lạc ở trung tâm Ấn Độ, họ có một truyền thuyết về vị thần của họ, Mahadeo, người dẫn một ngọn đồi đất đỏ để tạo ra con người đầu tiên ( t.18 ) Hoặc như thổ dân Maidu ở California, họ nói vị thần của họ tên Earth-Initiate, nắm đất sét đen và nặn người đàn ông và phụ nữ đầu tiên ( t.24)


    H.1 Creation Promethes- Museum Louver[5]

Khnum (making pharaoh)Chúng tôi phải nghiêng về giả thuyết rằng những truyền thuyết này , cùng với Thánh Kinh của người Do Thái là chung một nguồn. Xa hơn nữa, chúng tôi tiếp tục tìm kiếm  ý nghĩa trong đại gia đình La tinh, gốc rễ ngôn ngữ ở phía Tây của chúng tôi. Latin “Homo” và Pháp “ l’homme” đều có ý nghĩa từ-đất-sinh-ra, và có liên hệ gốc rễ tương tự được tìm thấy trong từ  humus hoặc soil ( đất)
…
Những ví dụ dẫn chứng về ( sự xuất hiện của ) người đàn ông đầu tiên, và đôi khi là người phụ nữ đầu tiên, được nặn từ đất sét bởi Thượng đế là phổ biến trên thế giới. Truyền thuyết Babylonian  có một người đàn ông nặn từ đất trộn với máu thần Bel ( t.6) Promethes của thần thoại Hy-Lạp nặn hình người từ đất sét tại Panopeus trong Phocis (Greece, p. 6 ),] Khnoumou [ Khnum], cha của các vị thần ở thần thoại Ai-Cập ,  nặn con người từ đất sét trên một bàn xoay. ( t.6 ) Rồi Dyaks của Sakarran, Borneo, có ( hình ảnh ) người đầu tiên được nặn ra từ đất ẩm bởi vị thần của họ, Salampandai. ( t.14); Nias của Sumutra tin ràng vị thần của họ, LuoZaho, cũng làm một việc tương tự ( t. 15 )
H.2 Khnoumou [ Khnum], cha của các vị thần ở thần thoại Ai-Cập ,  nặn con người từ đất sét trên một bàn xoay.
Smithsonian_spreadỞ Cheremiss của Nga, , thuộc những người Finno-Urgic, tin tưởng rằng đấng sáng tạo nặn một con người thoát ra từ đất sét ( t.22 ) ; Thần Juok của Shilluks của sông Nile trắng nặn một ngừi từ những đất sét màu khác nhau, qua đó khéo léo giải thích về nguồn gốc loài người trắng , đỏ , đen . ( t.22 ) ; Ewe- Bộ lạc có tiếng nói ở đảo Togo, phía Tây Châu Phi nghĩ rằng Thượng đế vẫn làm nên một con người từ đất sét, sử dụng đất sét tốt và đất sét xấu cho người xấu và tốt tương ứng ( t.23 ) Sau rốt, người da đỏ Peru của Tiahuanaco[6] tin rằng Tạo hóa đã hoàn tác loài người sau nạn đại hồng thủy bằng cách nặn họ từ đất sét. ( t2 )
[7] H.3 Các Shilluk, những người sống dọc theo sông Nile ở Sudan, nói rằng Juok (Thiên Chúa) tạo ra người đàn ông ra khỏi đất sét. Ông đi về phía bắc và tìm thấy một số đất sét trắng, trong đó ông chế tác châu Âu. Người Ả Rập đã làm bằng đất sét màu nâu đỏ và châu Phi từ đất đen
…

Nó chỉ ra rằng Frazer có quan hệ thư từ với một vài nhà sưu tập về những truyền thuyết và chắc chắn được thừa nhận rộng rãi rằng niềm tin được nắm giữ bởi những bộ lạc riêng lẻ trước khi ảnh  hưởng đến các nhà truyền giáo và Kinh Thánh [500 BC],  . Tất nhiên , trường hợp này của người Babylone [1500BC] , Ai-Cập,[ 323-30BC], và những câu chuyện cổ tích thời Hy Lạp[8]  [800BC] , những dẫn chứng tư liệu hiện có trước khi Chúa ra đời.
Cho đến nay chúng ta bỏ qua xem xét vấn đề về nguồn gốc của đàn bà lẫn việc  thần truyền hơi thở cho hình dạng đất sét. Ở đây chúng tôi tìm thấy một sự phù hơp lớn hơn cùng với truyền thuyết Khải huyền. Người thổ dân Úc gần Melbourne thỉnh cầu Đấng Sáng tạo, Pund-jel , cần 2 miếng vỏ cây, và đặt đất sét trên và dưới nó vào trong hai con người. (giống miếng sandwich ). Sau đó ngài thổi mạnh vào mồm , mũi, rốn của họ và họ trở thành người sống. ( t. 8)
Maoris của New Zealand kể rằng thần của họ, tên Tu, Tiki hoặc Tane, cầm đất sét đỏ  , nhào nặn nó cùng với máu của ngài vào hình dạng tương đồng của chính ngài. Sau đó trao sinh khí cho nó bằng việc thổi vào trong mồm và lỗ mũi ,( t.9) Ở Taihiti họ tin rằng thần Toara, nặn hình người từ đất đỏ, sau đó cầm một cái xương của người đàn ông và tạo ra người đàn bà tên “ Ivi”, có nghĩa là “ xương “ ( t.9) , liên quan đến bộ tộc ở đảo Bowditch một cách rõ ràng hơn, kể rằng nó là một chiếc xương sườn, rằng người phụ nữ đầu tiên tên “ Eevee” ( có nghĩa là xương sườn ), và rằng toàn bộ nguồn gốc loài người xuất hiện bắt đầu từ cặp đôi này ( t. 10 ) Karens. ở Burma cũng nói về một người đàn ông  được tạo ra từ đất sét. Rằng Ngài mang cuộc sống cho người đàn ông nọ thông qua việc thở vào lỗ mũi. Và người phụ nữ được lấy ra từ sương sườn của người đàn ông .( T.11) Người Eskimo ở Point Barrow, Alaska , thỉnh cầu một tên tinh thần a-se-lu làm ra con người từ đất sét và thổi cuộc sống vào trong  người anh ta.  Trong khi những bộ tộc gần đó lại thỉnh cầu rằng , một con quạ đen tạo ra người phụ nữ đầu tiên từ đất sét để bầu bạn với người đàn ông. ( t.24) ; Thổ dân người Diegueno gọi Kawakipais của California kể rằng thần của họ, Tcaipakomat, cầm một nắm đất sét, tạo ra người đàn ông, sau đó cầm xương sườn của người đàn ông , tạo ra người phụ nữ ( t.25)
Đây là danh sách mang ý nghĩa chưa hoàn toàn đầy đủ; ý  nghĩa đơn giản của nó là chỉ ra sự trùng hợp đáng chú ý của truyền thuyết về nguồn gốc loài người vòng quanh thế giới trên ba điểm chính: đất sét, , sự thổi hồn vào đất sét, và nguồn gốc của người phụ nữ “  [9]
Ngoài ra, Thần thoại Maya tin rằng, Tepeu và Kukulkán (Quetzalcoatl) tạo ra con người đầu tiên từ đất sét, nhưng không đạt yêu cầu; Trong văn học Akkadian,  sáng tạo từ mô hình đất sét là hình ảnh chi phối nguồn gốc con người; Ở Châu Phi, văn hóa Yoruba tin rằng chúa Obatala tương tự là người tạo ra chủng loài người; Trong thần thoại Trung Quốc , nữ thần Nữ Oa tạo ra con người đầu tiên từ bùn và đất sét vàng.
Ở người Kinh (Việt) có câu chuyện kể Ông Trời sau khi tạo ra muôn vật, đã dùng đất sét, thứ đất bùn nhão tinh tuý để nặn ra con người, nặn xong đem phơi nắng cho khô, tượng đó hoá thành người có đủ mắt mũi, chân tay. Tương tự, ở người H’mông, có truyện Sáng tạo ra loài người, nói về nhân vật Chử Làu (tức Ông Trời) lấy đất nặn thân hình con người đầu tiên, hà hơi vào miệng, cho hồn vào bụng, cho tiếng nói ở cổ họng. Con người đàn ông đầu tiên có mắt mũi, có tiếng nói và đi lại trên mặt đất. Chử Làu lại nặn tiếp người đàn bà để cho họ lấy nhau, để sinh con đẻ cái đông đúc như ngày nay.[10]




II.                MỘT BIỂU TƯỢNG CHO NGUỒN GỐC LOÀI NGƯỜI
[11] Như ta đã biết, khi một sự vật/việc nào đó đi vào câu chuyện và được truyền từ đời này qua đời khác, thì chứng tỏ vật/việc ấy có sức sống mãnh liệt, hay nói cách khác, gần gũi với cuộc sống của con người.  Chúng ta cũng để ý rằng, những bộ lạc , bộ tộc kể trên họ đều có ngôn ngữ riêng, địa lý cách xa và đời sống văn hóa phong phú.
Theo tôi được đọc và hỏi nhiều người trong ngành silicat, thì đất sét có thể hiểu như sau . Là một loại đá trên núi có chứa ki loại kiềm ( Na, K.. ). Ở dạng phù hợp , nó gọi là đá trường thạch ( một loại nguyên liệu không thể thiếu khi dùng làm men gốm ). Qua sự hấp thụ gió mưa hàng triệu năm, CO2 bị phong hóa đi, phần còn lại là Al và silic bào mòn đi, tích tụ lại, gọi là kaolin ( cao lanh) . Tiếp tục lại qua quá trình xúc tác của thủy nhiệt, làm trôi đi những hạt cực kì nhỏ , trầm tích lại thành đất sét.
Gần đây  Cuộc nghiên cứu mới do Đại học Cornell (Mỹ) thực hiện cho thấy sự sống có thể khởi nguồn từ đất sét ướt, môi trường nhiều khả năng cung cấp những điều kiện hoàn hảo để sự sống ươm mầm.[12] Và lần đầu tiên tôi biết rằng, ở dưới biển , cũng có đất sét .
Phải chăng Đất sét ngẫu nhiên là một biểu tượng được sử dụng nhiều trong hầu hết các nền văn hóa lớn ?
Người viết cho rằng, thứ nhất, nó phong phú về chủng loại màu sắc.( Nữ Oa tạo ra con người đầu tiên bằng bùn và đất sét vàng phù sa bồi đắp , đất sét đỏ nhiễm sắt, đất sét đen , ngoài ra có đất sét trắng cao lanh)
Thứ 2, đất sét thân thiện và dễ cầm nắm, có thể tạo hình theo ý muốn mà ít phải pha chế
Thứ 3, Sẵn có ở nhiều nơi trong thiên nhiên
Thứ 4, và cũng là quan trọng nhất
Sau khi đấng sáng tạo thủ công tạo ra con người từ đất sét, chúng ta bắt gặp motif thổi hồn vào hình nộm đất sét, và từ đó con người có sự sống. Giống như đất sét khi được nung ở nhiệt độ cao, xảy ra quá trình hóa thạch, biến từ một chất dạng dẻo trở thành một chất có độ kết dính cao. Hoàn toàn biến đổi về chất.[13] Quá trình này, người ta gọi là “ thổ hành kim, ly tác bảo “ .
Mặc dù không được đề cập trực tiếp, nhưng cốt lõi ở những câu chuyện thần thoại  là nhấn mạnh đến quá trình làm gốm ( quá trình hóa thạch của đất sét ), thể hiện rõ nhất ở Ai-Cập với thần Khnum và chiếc bàn xoay. Là một kỹ thuật cơ bản để tạo hình trong nghề. 
Một phần khác , chắc cũng quan trọng không kém , đó là phát kiến ra lửa, dùng lửavô ý thức  và sử dụng lửa một cách có ý thức trong đời sống hàng ngày của người thượng cổ. Những khi ta đã nhắc đên gốm, có nghĩa là ta nhắc đến việc điều-khiển lửa. Đẳng cấp cao nhất của một công cụ hữu hiệu ,một nền văn minh thời xa xưa.

III.             KẾT LUẬN


Những câu chuyện thần thoại về nguồn gốc loài người thông qua bộ sưu tập những câu chuyện của Frazer cho ta thấy về mức độ phong phú về những cái tên, người hoặc nơi chốn, song lẽ, được đề cập nhiều hơn cả và bất biến , đó là đất sét
Không phải ngẫu nhiên , mà do rất nhiều lý do. Trong đó , có sự thân thiện với môi trường, mức độ phân bố của đất sét trên bề mặt trái đất, tính dẻo dễ tạo hình, tính hóa thạch khi nung qua lửa. Và qua đó phản ánh cách nhìn nhận về cuộc sống của người xa xưa cũng như sự phát triển đời sống thông qua việc dùng lửa và điều khiển lửa.

[1] Đó là những câu hỏi của Rick Riordan, tác giả của nhiều cuốn truyện thần thoại, nổi tiếng với “ Kẻ cắp tia chớp” ( đã được chuyển tải thành phim) trong một cuộc nói chuyện ngắn “ĐỌC THẦN THOẠI VÀ THẦN THOẠI VỀ VIỆC ĐỌC - Phát biểu tại Hiệp hội Đọc sách Quốc tế(IRA) San Antonio- 20/4/2013
[2] Nguyên tác: Anthropology: The study of man- F . Adamson Hoe( Hoebel- University Minnesota, America) , Mc Graw-Hill xuất bản lần 3; Bản dịch: nhân chủng học, khoa học về con người , người dịch : Lê Sơn , Lê Trọng Nghĩa , Phạm Khương, NXB tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2007 ( trang 353, 354 )
[3] Pseudo-Hyginus, Fabulae 142 (trans. Grant) (Roman mythographer C2nd A.D.) :
"Prometheus, son of Iapetus, first fashioned men from clay. Later Vulcanus [Hephaistos], at Jove’s [Zeus'] command, made a woman’s form from clay. Minerva [Athene] gave it life, and the rest of the gods each gave come other gift. Because of this they named her Pandora. She was given in marriage to Prometheus’ brother Epimetheus. Pyrrha was her daughter, and was said to be the first mortal born."
[6]  Được biết đến với bí mật cổ xưa , Ancient Mysteries - Puma Punku in Tiahuanaco, với những phiến đã được cắt xẻ nhẵn mịn vuông vức và lắp ghép được với nhau một cách hoàn chỉnh, trên đỉnh của một ngọn núi mà không hề có dấu tích của việc vận chuyển .

[8] Pseudo-Hyginus, Fabulae 142 (trans. Grant) (Roman mythographer C2nd A.D.) :
"Prometheus, son of Iapetus, first fashioned men from clay. Later Vulcanus [Hephaistos], at Jove’s [Zeus'] command, made a woman’s form from clay. Minerva [Athene] gave it life, and the rest of the gods each gave come other gift. Because of this they named her Pandora. She was given in marriage to Prometheus’ brother Epimetheus. Pyrrha was her daughter, and was said to be the first mortal born."
[9] Frazer, J.G. 1918. Folklore in the Old Testament. London: Macmillan. 3 vols , Trích theo Adam- man of clay http://www.creationmoments.com/content/adam-man-clay  . Tác giả đề tài tạm dịch một phần
[10] Thần thoại các dân tộc Việt Nam, thể loại và bản chất- PGS.TS. Nguyễn Thị Huế - Tạp chí nghiên cứu Văn học số 2.2008
[11] MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ THẦN THOẠI- NGUYỄN VĂN HUẤN,  Trích theo  1. Chu Xuân Diên, Từ điển Văn học tập II, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1984.-
 "Thần thoại là tập hợp những truyện kể dân gian về các vị thần, những nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phản ánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và của đời sống con người" (1; 356).
Cách hiểu này đã chỉ ra 3 đặc điểm quan trọng nhất của thần thoại: thần thoại là tập hợp những truyện kể (tức là có số lượng lớn tạo nên một thể loại độc lập); đối tượng phản ánh của thần thoại là các vị thần, những nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa; nội dung của thần thoại phản ánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và của đời sống con người.

[13] Tham khảo thêm định nghĩa về gốm của Hội Liên Hiệp Gốm Quốc Tế: Đại ý : Gốm là một nguyên liêu được chế tác bằng những loại bột , có tính hóa dẻo, tạo hình,  sau khi nung ở nhiệt độ cao thì trở nên cứng như đá.










Người đăng: vào lúc

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Đăng ký: Đăng Nhận xét (Atom)